Abdurrahman Seyfi Arkan
İstanbul 1903
- İstanbul 1966
|
Türk mimar.
Seyfi Arkan, mimarlık eğitimini (b. MSÜ) Mimarlık Bölümü’nde yaptı, 1927’de ’in atölyesinden birincilikle mezun oldu. Devlet sınavını kazanarak gittiği Almanya’da Berlin Teknik Yüksekokulu’nda Hans Poelzig’in atölyesine ve seminerlerine katıldı, aynı zamanda Poelzig’in özel bürosunda çalıştı. 1933’te Türkiye’ye dönen Arkan, aynı yıl GSA’nın Şehircilik Atölyesi öğretmenliğine atandı. Yaşamının sonuna kadar sürdürdüğü öğretim görevinin yanısıra çok sayıda önemli projenin müellifi ve uygulayıcısı oldu.
Mimarlık mesleğine, 1933’te Ankara, Çankaya’da Hariciye Köşkü sınırlı yarışması Birincilik Ödülü’yle başlayan Arkan, bir yıl sonra İstanbul, Florya Cumhurbaşkanlığı Deniz Köşkü için açılan yarışmayı da kazandı; daha sonra Atatürk’ün isteği üzerine öteki Cumhurbaşkanlığı yapılarını da projelendirerek Florya’da Umumî Kâtiplik Köşkü’nü (1935-36), Ankara’da Yaverlik ve Dahiliye Vekâleti Köşkleri’yle (1935-36) Çankaya’daki Hariciye Köşkü’nü (1934-36) gerçekleştirdi. “Atatürk’ün mimarı” olarak tanınmasını sağlayan bu çalışmaları dışında, Arkan’ın çok sayıdaki proje ve uygulamaları arasında en tanınmış olanları başta Belediye Bankası Genel Müdürlüğü (bugünkü İller Bankası; 1935-37, Ankara), Üçler ya da İ. Galip Fesçi Apartmanı (1934-35, Ayaspaşa, İstanbul), T.C. Tahran Büyükelçiliği (1937) ve Çemberlitaş Palas (1938, İstanbul) olmak üzere, Türk Ticaret ve Osmanlı Bankaları’nın birçok şube binası (1949-55 arasında), İzmir Uluslararası Fuarı’nda Sümerbank Pavyonları (1937, 1944), Zonguldak’ta Kozlu ve Üzülmez’de işçi mahalleleri ve sosyal tesisleri (1934-36), İstanbul’da elektrik santralları ve transformatör binaları (1943-47), çok sayıda apartman ve özellikle tek evler, spor ve dinlenme tesisleridir. İşçi mahalleleri ve sosyal tesisleri, teras örtülü, az açıklıklı, işlevsel, ucuz ve minimum alan etüdlerine dayanan tasarımlardır ve bu alanda Türkiye’deki ilk örnekler arasında yer almaktadır. Ayrıca, Arkan’ın imar planı çalışmaları da bulunmaktadır.
Dışavurumcu mimarlığın önde gelen adlarından biri olan Poelzig’in öğrencisi olmasına karşın Arkan’da, özellikle de mimarlığının ilk yıllarında, Dışavurumcu tasarıma karşı ölçülü bir tutum görülmektedir. Nitekim Türkiye’deki ilk uygulaması Dr. İhsan Sami Evi (1933, Suadiye, İstanbul), yapıyı zeminden yükselten ayaklar üstünde bir Le Corbusier uyarlamasıdır. Çankaya ve Florya Köşkleri farklı işlev bölümlerini birleştiren parçalı planları, düz duvar yüzeyleri, geniş camlarıyla Bauhaus etkileri taşıyan çalışmalardır. Arkan’ın Dışavurumcu tasarıma yakınlaşması ilk olarak Ayhan Apartmanı’nda (1935, Taksim, İstanbul) görülür. Arkan’ın bu yıllardaki en tanınmış yapıtı, 1935’te bir yarışma nedeniyle projelendirdiği, bugünkü adıyla İller Bankası Genel Müdürlüğü Binası’dır. Banka, akılcı mimarlığın tasarım ilkeleriyle Dışavurumcu biçim öğelerinin özenli bir bileşimini sunmaktadır. Ankara’da, tasarımını yaptığı ama gerçekleştirilmeyen 900 kişilik sinema projesiyse (1936) tam daire planı ve eğrisel çizgileriyle, fuayenin saydam cephesinden görülen merdivenlerin yükselen eğrisiyle, Arkan mimarlığının Dışavurumcu eğiliminin daha ileri bir noktasını belirtmektedir. 1930’ların sonunda Türk mimarlığında yerel/ulusal yönelimlerin başladığı dönemde Arkan’ın çağdaşlarından farklı kaynaklara yöneldiği görülür. Salih Bozok Villası (1939, Suadiye, İstanbul) çift saçaklarla vurgulanan örtüsü, cephelerin bölümlenişi, pencerelerin konumu ve iki kat yüksekliğindeki kolonların gerisine çekilmiş gölgeli teraslarıyla Wright’ın erken dönemini çağrıştıran bir anlayışı yansıtmaktadır. Kadıköy ve Beyazıt Transformatör Binaları’nda (1945-46) bu eğilim daha da belirgindir.
Kişisel sorunlarına da bağlı olarak, Arkan’ın mimarlığında 1950’lerden sonra ciddi bir nitelik kaybı gözlenmektedir. Parlak başladığı meslek yaşamı sıradan çalışmalarla sonlanmıştır. Ancak, mimarlığının seçkinleştiği 1930-50 arasının ürünlerine göre değerlendirilirse Arkan, kendine özgü kişisel bir çizgisi ve tutarlılığı olan yetenekli bir meslek adamı ve Cumhuriyet’in ilk mimar kuşağının seçkin öncülerinden biridir.
Kaynak :
A. Batur; "Arkan, Abdurrahman Seyfi", Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, C.1, S.129,
Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 1997.
|
|