Frank O. Gehry
1929
- .
|
ABD’li mimar.
Değişik geometrik biçimleri alışılagelmişin dışında biraraya getirerek oluşturduğu heykelimsi yapılarıyla tanınır.
1954’te Los Angelas’taki Güney California Üniversitesi’den mezun olan Gehry, daha sonra Harvard Üniversitesi Tasarım Yüksek Okulu’nda kent planlama konusunda lisansüstü öğrenim görmüştür. 1962’de Los Angelas’ta kendi bürosunu açana kadar 1957-1958’de Welton Becket ve ortaklarının, 1958-1961 arasında Victor Gruen’in ve 1961’de Paris’te Andre Remondet’in yanında çalışmıştır. Yapılarında koyu kırmızı kontraplak, oluklu galvanize metal levhalar, metal kafes ve ağlar, asbest paneller gibi endüstri malzemeleri kullanan Gehry’nin binaları tamamlanmamış, dengesiz ve kendi kendine yapılmış etkisi verir. Bütün tasarımlarına mutlaka birkaç çeşit tel kafes ekleyen Gehry, bunları ya serbestçe sallandırmış ya da boru kolonları pekiştirmek için kullanmıştır. Post modern mimarların tarihsel yapı öğelerini temel almalarına tepki olarak daha da gerilere, tarihöncesine giden Gehry, balık biçimini kendine simge olarak almış: bu biçimi aydınlatma elemanlarında ve Japonya’da Kobe’de yaptığı Fishdance (1987) adlı balık lokantasında kullanmış ve önceleri yalnızca bir karşı çıkış olarak benimsediği bu biçimden, çift eğrilikli yüzeylerin konstrüksiyonunun çözümünde yararlanmıştır. Gehry’nin önemli konut uygulamaları arasında, Santa Monica’da pembe asfalt paneller, oluklu metal levhalar ve tel kafeslerle kapladığı kendi evi (1978), Wayzata’daki Winton Misafir Evi (1987) ve Thousand Oaks’taki Sirmai Peterson Evi (1988) sayılabilir. Winton Misafir Evi, Johnson’ın 1950’lerde tasarladığı binaya yapılan ektir. Birbirine sıkıca bağlanmış bölümlerden meydana gelen bu kompleks büyük bir heykeli andırır. Peterson Evi’yse ana yaşama alanlarının bulunduğu orta bloğa tünel ve köprülerle bağlı iki yatak odası bloğundan meydana gelmiştir. Los Angelas’taki Loyola Hukuk Okulu (1981-1984) ve Walt Disney Konser Salonu (1989) ile Basel yakınlarındaki Weil am Rhein’da Vitra Tasarım Müzesi (1990) Gehry’nin öteki önemli yapılarıdır. Bunlardan Walt Disney Konser Salonu, , katılanlar arasında Hollein, G. Böhm, Stirling’in da bulunduğu bir yarışmada birincilik kazanarak uygulanmış büyük bir komplekstir. 1850’lerden günümüze değin üretilmiş ünlü mobilyaların sergilendiği Vitra Tasarım Müzesi’nde Gehry’nin iç ve dış duvarlarda beyaz boya, çatıda da çinko kullanarak elde ettiği görüntü, tepe ışıkları, dış merdivenler, asansörler ve çıkmalarla heykelsi bir anlatım ve hareketlilik kazanmıştır.
Her türlü yerleşik mimarlık üslubunu yaratmış olan Gehry’nin, kimi araştırmacıların bir kuralsızlık üslubu saydığı bu tutumuyla herhangi bir akıma yerleştirilmesi çok güçtür. Mimarlık Kuramcısı Jencks’in yapılarını geç modern olarak tanımladığı Gehry, mimarlığın yanı sıra mobilya tasarımlarıyla da uğraşmış, enli ahşap şeritleri bükerek oluşturduğu sandalyelerle tanınmıştır. Öteki ahşap bükme mobilyalardan farklı olarak oturma yeri için ağır bir strüktür yerine sepet gibi örülmüş geniş şeritler kullanmıştır. Bu tür uygulamaları Thonet’inkilerle benzer bulan Gehry, ABD’nin çeşitli üniversitelerinde öğretim üyeliği yapmaktadır ve onursal doktorluk ünvanına sahiptir. Çalışmaları 1986’da Minneapolis’te Walter Sanat Merkezi’nde geniş bir sergiyle tanıtılmış, 1989’da da Japonyada’ki Hyatt Vakfı tarafından, insanlığa ve çevreye verdiği hizmetlerden dolayı Pritzker Ödülü’ne değer görülmüştür.
|
Kaynak :
G. Yalçıner,"Gehry, Frank O.", Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, C.1, S.663, Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 1997.
|
|
|
|
|