1918 yılı Mayıs ayında Cibali’de başlayıp 7500 kadar yapıyı yok eden yangından sonra evsiz kalanlar için Bey tarafından tasarlanıp, 1919- 22 yılları arasında inşa edilmiştir. Yapı Kemaleddin Bey’in İstanbul’da yaptığı son yapılar topluluğudur.
Yangından zarar gören anlamına gelen Harikzedegan Katevleri bağışlar toplanarak gerçekleştirildi. Sosyal konutu tanımlayan Katevleri için seçtiği model, sıra ev tipinden daha çağdaş ve kuşkusuz daha ekonomik, daha yoğun bir yerleşmeye olanak veren bir modeldi.
Osmanlı Barok] Üslubu’nun en önemli yapıtlarından olan Laleli Camisi karşısındaki dörtgen planlı bir alan üzerinde, birbirini dik kesen iki iç sokağın çevresinde, iç avlulu altışar katlı aynı plan şemasına sahip dört bloğu birleştirir. 25 dükkan, 124 daire ve bunlara bağlı olarak ortak kullanıma sahip kapalı teras, çamaşırlık, kömürlük gibi servileri içeren bu konut topluluğundaki bloklarda, birer orta avlu ve kotlarda dairelere ulaşımı sağlayan ve avluyu çevreleyen balkon koridorlar bulunmaktadır.
Harikzedegan Katevleri, amatör tasarımının çok üstünde bir profesyonel düzey sergilemektedir. Kemalettin Bey’in tasarımı öncelikle kentsel ilişkileri açısından, yangın sonrası planının henüz uygulanmamış olduğu düşünülürse öngörülen ızgara plan şemasını önceleyen; çevreye boyut ve ölçek veren, bir yandan da kentsel şemayı kendi iç sokaklarında yeniden kuran bir bütüncül düşüncenin akılcı ve sade örneğidir. Osmanlı evinin içe dönük modelinden çok farklı olan bir model, sosyal konutun ortak yaşam modeli tasarlanıp önerilmiştir.
Her avluda simetrik yerleştirilmiş “U” biçimli merdiven çiftleri, kuvvetli bir plastik vurgulama ile avlu mekanını zenginleştirmektedir. Kolonlar, kolon başlıkları, korkulukların yalın fakat ritmik etki veren biçimi, plastik vurgulamanın ikincil öğeleridir. Kitlesel hareketler, geniş saçaklar, üçüncü katın yarım daire kemerleri üzerinde özel bir vurgu kazandırılan girlandlı barok takılar, bir de çatı katında çıkmaları adeta taçlandıran barok dalgalı saçak motifi, binaya özgün bir karakter kazandırırken, yandaki Laleli Külliyesi’nin barok öğelerine de referans verir. Kendi içinde simetrik olan cepheler, yarım altıgen çıkmalarla ilginç bir plastik etki kazanmıştır.
Aslında Harikzedegan Katevleri, Osmanlı Klasik Revivali’nin (1. Milli Mimari akımı) en ünlü temsilcisi olan Kemalettin Bey’in en az revivalist olan yapılarından biridir. İç sokak girişlerinde ve buradaki kolonların taban ve kompozit başlıklarında, batılı kaynakları kullanmıştır. Osmanlı biçim kaynaklarına ise yalnızca avlulardaki kolon başlıklarında iyice stilize edilmiş, tekli birimler halindeki mukarnas öğelerinde ve küçük köşe takozlarında başvurulmuştur.
İstanbul’un ilk betonarme iskeletli yapısıdır. Konut betonarmeden yapılmış olsa da, avlulara açılan merdivenli balkonlar sisteminin Türk evinde sayısız örneği vardır.
Günümüzde otel olarak kullanılmaktadır.
Kaynak:
Barillari, D., Godoli, E.,(1997), İstanbul 1900, İstanbul: YEM Yayınları
Batur, A., (1990), Bir Tarihçi Mimar Gözüyle Harikzedegan’dan Ramada’ya, Tasarım, 8, 49-57
Batur, A., (2008) Yapıları Rehberi, İstanbul: TMMOB Mimarlar Odası