Şadi Çalık "Heykel Olmayan Yerde Heykel Yapmak için Yaşamak" |
Mimari ve Heykel
Şadi Çalık heykeli 1950´li yıllardan başlayarak "sanatların bütünlüğü" ekolü ve yakın arkadaşlarının kurduğu Espas grubuna koşut olarak mimarinin bir parçası olarak görmüş, heykelin mimari ile kaynaşması gerektiğine inanmıştı. Mimaride heykelde olduğu gibi plan yüzeylerle çalışılması gerektiğine, mimarinin bunların kompozisyonundan oluştuğunu düşünüyor ve bu plan yüzeylerin bazılarının plastik sanatçılar tarafından donatılmasını savunuyordu (duvar resmi, bas- rölyef, seramik pano, mozaik pano vs.)
Heykelin mimari yapıtların dışında ve içinde kütlesel plastik olarak yer almasını, böylece mimari boşlukların heykel aracıyla plastik ifadesini istiyordu. Anıtlar için temel düşüncesi önce çevresel modlaj ve peyzaj mimarisi olmuştur ki bunun en iyi örneği ilk çağdaş heykel anlamındaki ODTÜ Atatürk Anıtı'dır. Sakarya Atatürk Anıtı çevresinde ise ilk kez soyut elemanlarla bir kamusal alan çevre düzenlemesi gerçekleştirmiştir.
İlk soyut İşlerinden olan Saraçhane´deki İstanbul Belediyesi yeni binası havuzu için düşündüğü "Halkalar 1"heykeli (1952), mimaride ilk soyut rölyef olan ve birincilik ödülüne rağmen uygulatılmayan Etibank rölyefinden başlayıp yaşamı boyunca mimarlarla birlikte çalışmıştır. "Mimaride plastik sanatlar" anlayışını benimsemiş Ercüment Tarcan, Affan Kırımlı, Rahmi Bediz, Orhan Şahinler, Behruz Çinici, Mukbil Gökdoğan gibi mimarlarla yaptığı işler çağdaş Türk heykelinin en özgün örneklerini vermiştir. ODTÜ Üçlü Anfi Soyut heykeli, Yapı ve Kredi Bankası Ankara Kızılay Şubesi rölyefleri, Lizbon Büyükelçiliği Binası rölyefi, İstanbul Ticaret Odası rölyefleri, Merter´deki Vakko binasının bahçesinde havuz içindeki heykelinde olduğu gibi.
Konu ve mimari özellikleri göz önünde bulundurması gerektiğinde klasik figürlü rölyef ya da heykel üslubundan kaçınmamış, geleneksel teknik veya heykel öğelerini yeni bir ifade ile çalışmıştır. Giresun Adalet Heykeli, Konak Sineması ve İÜ İktisat Fakültesi rölyefleri vb. gibi.
Şadi Çalık´in heykel ve resimleri mimari düşünce, yani mekânsal kurgu, konstrüksiyon ve hacim araştırmaları üstüne kurulmuştur. Resimlerinde ufuk çizgisiyle başlayan mimari kurgular görülür, desenlerinde topyekun heykel diyebileceğimiz mekânsal, yani içine girilen heykeller görülmektedir. Demir heykellerinde ise yapıyı ve konstrüksiyonu doğrudan gösteren bu malzeme ile mekân içinde en az madde ile bir kurgunun nasıl yapılabileceğini göstermiştir. Son katıldığı Atatürk anıtı yarışması olan TBMM Anıtı için "mimari bir heykel" önermiştir (bkz Sezer Tansuğ, Şadi Çalık, 1980).
Siren Çalık
|
|
Etibank rölyefi, 1955.
Ankara Sıhhiye'de Etibank Genel Müdürlük binası için açılan yarışmada birincilik ödülü kazanan rölyef. Sonradan uygulanmadı. Türkiye'de ilk modern duvar rölyefi olarak bilinir.
|
|
Konak Sineması Rölyefleri, Harbiye, İstanbul 1959.
Yedi grup alçı figür.
Yıkılan sinemadaki üç rölyef bugün mimar Erol Evgin'in evindedir.
|
|
Adalet Sembolü, 1959.
Bronz.
Giresun Adliye binası için.
|
|
Büyük Efes Oteli, Antik Ege Rölyefi, İzmir, 1963.
Alçı pano üzerine pirinç şerit.
Şadi Çalık ve Cevat Şakir Kabaağaçlı ortak çalışmasının ürünü.
|
|
Ekonomi Rölyefi, İstanbul, 1964.
Pişmiş toprak.
İ.Ü. İktisat Fakültesi binasının cephesinde.
|
|